Czosnek ozdobny i jadalny — sadzenie jesienne i wiosenne

Czosnek ozdobny i jadalny — sadzenie jesienne i wiosenne

Pewnie myślisz, że czosnek to po prostu czosnek — posiedzisz garnek na kuchence, dodam do zupy, gotowe. Ale jeśli kiedykolwiek widziałeś czosnek ozdobny w pełnym rozkwicie — fioletowe, różowe czy białe kulki kwiatów na cienkiej łódze — wiesz, że to coś zupełnie innego. Ten artykuł powstał, bo w ostatnią jesień obserwowałem moich sąsiadów z Piaseczna i Konstancina, jak patrzą na mojej czesnkowe łóżko, jakby to była jakaś egzotyka z ogródka botanicznego.

Otwieram ci sekrety rozmnażania obu rodzajów. Jeden sprawi ci wielki pożytek w kuchni, drugi — zachwyt w ogrodzie. A to nie są konkurentów — doskonale mieszkają razem.

Czosnek ozdobny — dla oka, czosnek jadalny — dla żołądka

Zanim zasiądziesz do sadzenia, musisz wiedzieć, co dokładnie chcesz uprawiać. Czosnek ozdobny — najczęściej spotykasz Allium giganteum lub Allium aflatunense — to roślina hybrydowa, hodowana głównie dla kwiatów. Dorastają do 80–120 cm, a ich kwiatostany są takie gęste i symetryczne, że wyglądają prawie sztucznia. Jestem osobiście miłośnikiem Allium giganteum — fioletowa kula o średnicy 15 cm to po prostu piękno.

Czosnek jadalny, czyli Allium sativum, to czosnek, który znasz z rynku czy sklepu spożywczego. Mniejszy, mniej efektowny, ale za to — o wiele bardziej użyteczny. Rozszczepiam go na włosne i piekę na maśle z żarem, i już sobie nie wyobrażam, jak kiedyś gotowałem bez tego zapachu.

Obie te rośliny lubią chłodne warunki, a sadzisz je w pół roku — jedno w jesieni, drugie w wiosnę. Jeśli chcesz maksymalnego efektu w ogrodzie, postaw na obydwa terminy i oba rodzaje.

Sadzenie jesienne — głównie czosnek jadalny, ale też ozdobny

Październik i listopad to złote miesiące dla ogrodnika, który chce uprawiać czosnek jadalny. W naszym Mazowszu to najlepsza pora, bo czosnek potrzebuje długiego okresu chłodnych nocy, by się prawidłowo rozwinąć. Sadzisz go od połowy sierpnia do listopada — ja preferuję ostatni tydzień października, wtedy temperatura wynosi około 10–14 stopni Celsjusza, a gruntu jest jeszcze ciepły na tyle, by czosnek mógł wypuścić pierwsze korzenie.

Jak sadzić czosnek jadalny jesienią:

• Kup czosnek sadzeniowy — najlepiej polskich producentów, np. z Radomska czy Ostrołęki. Rachujesz około 20–30 PLN za kilogram,
• Rozbij cebulę na poszczególne ząbki, ale nie uszkadzaj ich.
• Siej do gleby na głębokość około 5 cm, z odstępem 15 cm między sadzeniami,
• Obficie podlej — czosnek potrzebuje tej ciepłej wody do wypuszczenia pierwiastków,
• Jeśli masz mulcz — liście, słoma — przykryj nim łóżko. W naszym klimacie chroni przed mrozami i wysuszaniem zimą.

Czosnek ozdobny możesz również sadzić jesienią — zwłaszcza jeśli chcesz, żeby kwitnął właśnie wiosną. Te żarówki kupisz głównie w paczce, czasami w wielkich domach handlowych typu Castorama czy w sklepach ogrodniczych (liczysz około 15–50 PLN za paczką, w zależności od odmiany). Sadzisz je głębiej — około 10 cm — i też osadzasz jesienią.

Sadzenie wiosenne — plan awaryjny lub czosnek dla pośpiesznych

Nie zdążyłeś jesienią? Nic strasznego. Czosnek można sadzić wiosną, ale musisz wiedzieć, czego się spodziewać. Wiosenny czosnek nigdy nie wyda tak dużych bulw jak jesienny — czemu? Bo te chłodne miesiące są dla niego kluczowe. Gdy sadzisz w marcu czy kwietniu, czosnek ma tylko trzy miesiące na wzrost, zanim temperatury się podniosą i roślina przechodzi w fazę spoczynku.

Ale jeśli chcesz czosnek, a nie możesz czekać, tutaj ktoś się sprawdzi. Szczególnie czosnek ozdobny, który po jesiennym ozimieniu nigdy nie sadzi się wiosną — jeśli go chcesz wiosną, to już czekałeś na niego jesieniowy rok wcześniej. Na wiosnę sadzi się natomiast czosnek niedojrzały, którym czasami handlują producenci lub czosnek, którego nie zdążyłeś sadzić jesienią.

Sadzisz go w marcu, gdy ziemia się odmarza. Przygotowujesz glebę — najlepiej lekkiutko bogatą w materię organiczną — i postępujesz tak samo jak jesienią, z tym że możesz odczekać się niskim plonem.

Warunki glebowe — tu się nie oszukujesz

Czosnek — zarówno ozdobny, jak i jadalny — potrzebuje gleby drażniącej. Jeśli sadzisz go na zawilgoconym, ciężkim gruncie, czekaj na zgniłe żarówki. W Mazowszu, szczególnie bliżej Wisły, mamy gruntów cie. Co robić? Poryj glebę na 30 cm w głąb, dodaj piasku, może trochę koreczki (ale miernie). Czosnek kocha pH około 6–7, czyli neutralną ziemię.

Nawóz? Czosnek nie jest wybredny, ale jeśli chcesz duże bulwy, zamieszaj do gleby trochę obornika sprzed paru lat (nie świeżego!) lub przedmiotu kompostu, około 2–3 kilogramów na metr kwadratowy. Wiosną, gdy czosnek rozpoczyna dynamiczny wzrost, możesz podać nawóz mineralny — ja lubię skład NPK 10:10:20, około 50 gramów na metr kwadratowy rozpuszczonego w wodzie.

Pielęgnacja — czosnek to nie wymysłna roślina

Po wsadzeniu czosnek robi się prawie sam. Przez zimę śpiacy, a kiedy wiosną się budzi, wymaga głównie regularnej kontroli chwastów i umierkowonia wilgotności. Jeśli zima była sucha — a ostatnio takie nam się zdarzają — możesz podlać czosnek w lutym, jeśli gleba będzie twardziutka.

Czosnek ozdobny, gdy już wyrosnie, prawie nic nie potrzebuje, oprócz podpory. Allium giganteum może przewracać się na wiatrze, szczególnie jeśli rośnie na otwartej przestrzeni — postaw cienki kołek i powiąż pęd miękkim sznurkiem.

Chorób rzadko ma czosnek. Czasami pojawia się szara pleśń, jeśli glebę zalałeś — ale to twoja wina, nie czesnku. Szkodniki? Czasami muszki, ale na tak małą skalę, że nie warto się stresować.

Zbieranie — kiedy będzie gotowe do spożycia?

Czosnek jadalny, posadzony jesienią, zbieras w czerwcu i lipcu — gdy zielone pędy zaczną zasychać i przylegać do ziemi. Delikatnie wygrzebasz cały czosnek, zostawiasz go na parę dni na słońcu, by skórka się wyschnęła, i zmagazynujesz w chłodnym, wietrzonym miejscu. Przechowujesz go kilka miesięcy bez problemu.

Czosnek ozdobny zbierasz po kwitnięciu — czasami nawet zostawiasz go w ogrodzie, bo kwiatostan ładnie wysycha i wygląda spektakularnie. Możesz go pokroić i położyć w wazie — przechowuje się taki kwiat przez kilka tygodni.

Rozmnażanie żarówek — czosnek, który sam się rozmnaża

Jeśli chcesz kolejny rok uprawiać ten sam czosnek, możesz to zrobić za darmo. Gdy zbierasz czosnek jadalny, zdecyduj, które bulwy będą twojego czesnku sadzeniowego na przyszły rok — wybierz największe, zdrowe, nienaruszone. Przechowujesz je przez lato w chłodnym miejscu i sadzisz je jesienią. To najszybsza droga do taniego materiału sadzeniowego.

Czosnek ozdobny robi to sam — jeśli zostawisz żarówkę w ziemi, co roku będzie się mnożyć. Czasami podzielisz starucha czesnku w lipcu, gdy już wysechnie, podzielisz na pojedyncze żaróweczki i sadzisz je dokładnie tak samo.

Moja rada ostateczna

Czosnek to roślina dla ogrodnika, który chce coś uprawiać bez stresu. Sadzisz jesienią, zostawiasz na zimę, zbierasz latem, i następnego roku powtarzasz zabawę. Jeśli jesteś impulsywny i zapomnisz o jesieni — czosnek jesienny odrodzisz jeszcze wiosną, choć trudniej. A czosnek ozdobny? To złota okazja, by twój ogród wyglądał na arcy bardziej zadbany, niż faktycznie jest. Słowo od doświadczenia: gdy sąsiadka pytała mnie, komu zlecam aranżację ogrodowych rabat, patrzyłem na moje Allium giganteum i myślałem, że ani mi do głowy nie przyszłoby, jakie to proste.